Vrij bij goed gedrag is eerlijk

Wilders vindt dat gevangenen niet meer vrij mogen komen bij goed gedrag. Dus, stel je voor: een jonge knul van net 18, aangejaagd door zijn vrienden, doet iets ontzettend doms: hij breekt ergens in. En hij wordt betrapt. In blinde paniek haalt hij uit met het eerste de beste zware ding wat hij kan vinden – een hamer. Gevolg: bewoner dood. De jongeman geeft zichzelf aan, en krijgt gevangenisstraf.

Gedurende de jaren in de gevangenis komt deze jongeman tot inkeer. Steeds meer en meer begint hij te beseffen hoe dom hij is geweest, zich te laten opjutten door zijn vrienden een inbraak te plegen. Elke nacht ziet hij dat fatale moment nog voor zich – hij slaapt nauwelijks meer en kan zichzelf niet vergeven. Hij betuigt oprecht zijn welgemeende spijt, en neemt zich voor om, zo gauw hij uit het gevang komt, op middelbare scholen voorlichting te gaan geven over ‘peer pressure’, en hoe je altijd voor jezelf moet blijven denken.

Vergelijk dit verhaal met dat van één van zijn vrienden. Eén van de jongens die hem opjutte. Deze jongen, ook net 18, was al een geharde crimineel, en pleegde een zelfde inbraak, met een zelfde spijtig gevolg, en ook exact dezelfde gevangenisstraf. Het enige verschil: deze jongeman heeft geen greintje wroeging. Het kan hem niet schelen dat hij een weduwe en twee wezen achterlaat.

Volgens de PVV is het rechtvaardig dat beide jongemannen exact dezelfde straf uitzitten. Terwijl de één oprecht verscheurd wordt door spijt, en de ander het niets kan schelen, verdienen ze beiden toch dezelfde straf. Is dat wel rechtvaardig?

Natuurlijk niet. Een opgelegde straf heeft drie doelen: preventie, resocialisatie en boetedoening. Elke eerstejaars student rechten kan deze trits zo oplepelen. Straf heeft niet alleen maar als doel de daders een tik te geven, hun vrijheid te ontnemen ‘want ze hebben iets fout gedaan’ – nee, straf heeft óók als doel om de daders te doen beseffen dat wat ze gedaan hebben fout is, en dat ze het niet nog een keer doen. We kunnen prima een discussie voeren over welk van de drie grondvesten voor straf belangrijker zijn: vanaf de jaren ‘70, aldus de PVV, was er een trend om resocialisatie belangrijker te vinden, en tegenwoordig lijkt men de boetedoening weer belangrijker te gaan vinden. Dat kan. Je kan dan bijvoorbeeld zeggen dat bij goed gedrag mensen wel eerder vrij kunnen komen, maar hoeveel eerder ze vrij kunnen komen, beperken tot bijvoorbeeld maximaal 5% of 10% van de straftijd – ik noem maar een voorbeeld.

Maar om die mogelijkheid helemaal uit te sluiten, dat is oneerlijk. Een simpel principe van rechtvaardigheid is: gelijke monikken, gelijke kappen. Een misdadiger die oprecht spijt betuigt is niet gelijk aan een misdadiger die het niets kan schelen, ook al hebben ze dezelfde misdaad begaan. Daarom moet de rechter de mogelijkheid houden om, bij gebleken goed gedrag, een misdadiger de vrijheid te kunnen verlenen, en daarmee is Wilders weerlegd.