Wilders vindt dat de boerkini verboden moet worden. Zie de kamervragen die hij donderdag 28 februari heeft ingediend. Eén specifiek argument dat naar voren komt is dat vrouwen in boerkini geen respect hebben voor vrouwen in badpak of vrouwen in bikini.
Dit misverstand is zo hardnekkig dat ik er nog een blog aan wijd. Het is heel simpel: we mogen en kunnen er niet vanuit gaan dat boerkini-draagsters alle andere vrouwen in badpak en bikini beschouwen als westerse hoeren en goedkope sletten. Dat is onlogisch en immoreel. Er is zelfs een heel overtuigende reden om aan te nemen dat ze jegens ‘ons’ heel wat toleranter zijn dan wij jegens ‘hen’. Die reden is: de boerkini-draagster wil wel met ons zwemmen, maar wij niet met hen. Het is niet de boerkini-draagster die heeft gezegd: ik wil een apart zwemuurtje voor moslima’s, want ik wil al die bierbuiken, badpakken en bikini’s niet zien. We kunnen al onze westerse onzedelijkheid gewoon de vrije loop zonder dat de boerkini-draagster zich daardoor laat weerhouden. Wellicht dat sommige boerkini-draagsters hun persoonlijke meningen zullen hebben over het gedrag van anderen. Maar dat kan niet direct reden zijn voor een algeheel verbod.
In Turkije is het dragen van een hoofddoek op scholen en universiteiten verboden, terwijl circa 90% van alle vrouwen daar een hoofddoek draagt. Dat verbod is gebaseerd op precies dezelfde overweging: de overige 10% is – zeer begrijpelijk – bang dat het toestaan van hoofddoekjes zou leiden tot een enorme culturele druk om óók hoofddoekjes te gaan dragen op straffe van groepsuitsluiting. Met zulke getalsmatige verhoudingen is de kans dat één religieus concept van zedelijkheid dominante en absolute vormen gaat aannemen ook heel groot. Maar in Nederland is de islam een minderheidsgodsdienst en zal dat nog heel lang blijven. Om die reden hebben veel van ‘onze’ moslims nu al een veel tolerantere interpretatie van de islam ontwikkeld, die veel meer openstaat voor andere concepten van zedelijkheid en moraal. Iedere religie zal zich uiteindelijk aanpassen aan de eisen van haar tijd en de omringende samenleving. Dat blijkt – heel concreet – op gedragsniveau. Boerkini-draagsters beschouwen Nederlandse zwembaden niet als een poel des aanstoots en verderf op het moment dat ze zelf naar dat zwembad toe willen. Daarmee is Wilders nogmaals sociologisch weerlegd.
In de eerste plaats moet gesteld worden dat mensen activiteiten ondernemen om meerdere redenen; hij neemt verschillende waardeoordelen mee in zijn of haar beslissing, en pas de uiteindelijke som heeft de doorsla bij het doen of laten. Zo kan iemand een brod kopen bij een bakker, omdat, hoewel hij een hekel heeft aan de bakker zelf, het brod superlekker is. Zo kan een bourkiniste bij een zwembad gaan zwemmen vol met bikinisten, omdat het zo’n fijne kleedhokjes heeft, om maar wat te zeggen. Het zwemmen tussen anderen is dus geen reden om een gevoel van respect te zien in dit gedrag.
Maar meer over dat respect: Laten we even aannemen dat een bourkiniste zich niks aantrekt van andere zwemsters. Ik denk dat het best is om de verhouding tussen verschillende mensen op een glijdende schaal te zien, positieve relaties (respect) en negatieve relaties (haat). Respect is dus meer dan een neutrale relatie (zoals tolerantie). Blijkt deze positieve benadering ook uit het zwemmen? Ik zie hiervoor geen enkel bewijs; pas als er een zwembad op gelijke afstand is waar alleen bedekte mensen mogen zwemmen, of een leeg zwembad, en de bourkinista’s kiezen toch voor het zwembad vol bikini’s, blijkt hieruit een positieve beoordeling, of in ieder geval positiever dan lege zwembaden of medebourkinista’s.
Helaas pindafromage.
Joost,
Respecteren in de betekenis van tolereren is het enige wat je deze vrouwen mag vragen. Zo heb ik het woord respect in mijn stuk dan ook bedoeld. Als het zwemmen tussen anderen niet als een vorm van tolerantie beschouwd mag worden, dan is de vraag: wat dan wel? Ik denk dat je een vals gedachte-experiment opzet omdat iedereen geneigd is om zich te omringen met mensen van hetzelfde soort in omstandigheden van onbeperkte keuzevrijheid (in dit geval: meerdere zwembaden die aan de preferenties van iedereen voldoen).
Verder kunnen we veilig aannemen dat het zedelijkheidsgehalte van een zwembad voor deze vrouwen een heel zwaarwegende factor zou moeten zijn – althans in de theorie van Wilders. Het zegt in dit verband veel dat je niet met betere voorbeelden dan ‘goede kleedhokjes’ aankomt. Daarom meen ik nog altijd: het feit dat boerkini-draagsters niet zelf degenen zijn die aandringen op aparte zwemtijden is betekenisvol, zegt wat over hun tolerantie.
Dank je wel voor je verduidelijkende reactie. Misschien iets té duidelijk zelfs (en nu gooi ik het over een heel andere boeg): je zegt dat mensen geneigd zijn om zich te omringen met gelijken. Als je dit stelt, ben je het dan ook niet met me eens dat islamitische vrouwen geneigd zijn om zich te omringen met gelijken (danwel dat blanken geneigd zijn zich met gelijken te omringen, daardoor zwarte scholen veroorzaken, en kinderen van islamitische ouders wel bij elkaar blijven)? In dat geval is je argument dat het om een minderheid gaat en dus geen groepsdruk optreedt irrelevant. Immers, door druk uit de directe sociale omgeving kan men wel weer zich gedwongen voelen een hoofddoek te dragen. Of bourkini’s bij zwemlessen.
Interessante vraag! Deels heb je gelijk, maar mijn argument over groepsdruk wordt niet geheel irrelevant.
Persoonlijk geloof ik inderdaad dat dergelijke groepsdruk in eigen kring kan optreden. Ik hoop alleen wel te hebben aangetoond dat die groepsdruk zich ook zal beperken tot de eigen kring, en daarmee is de angst voor iedere vorm van islamisering behoorlijk overdreven. Geert Wilders en de zijnen lijken namelijk bang te zijn dat onze vrouwen straks ook de druk zullen voelen om zich zedelijk te kleden volgens islamtische standaarden.
Aan de groepsdruk in eigen kring wil ik niet de status van politiek probleem geven. Het lijkt me niet nuttig om vrouwen een versneld proces van verplichte emancipatie te laten doormaken. Het waarborgen van rechten en vrijheden voor pluriforme bevolkingsgroepen is in het verleden een succesvol recept gebleken om deze groepen vreedzaam samen te laten leven. Mits niet onderdrukt, zie ik de islam in Europa gewoon een proces van secularisering doormaken (wat ook betekent: moslims blijven zichzelf moslim noemen, maar zijn heel ‘gematigd’).
Mij lijkt het anders niet echt acceptabel dat, als de secularisatie al doorgaat, tot dan toe vrouwen vrouwen onderdrukt mogen worden alleen omdat ze moslim zijn. Het waarbergen van rechten van individuen is een beproefd en geslaagd recept om deze mensen te beschermen tegen negatieve invloed van derden – of dat nou groepen of individuen zijn.
Joost,
Probeer dit abstracte gelul over onderdrukking nu even concreet te maken en stel jezelf de vraag waar deze blog ook alweer mee begon:
We hebben het over vrouwen die studeren;
We hebben het over vrouwen die werken;
We hebben het over vrouwen die hun eigen vrije tijd indelen;
Wat versta jij precies onder onderdrukking? Het textiel om hun hoofd?
Als je hoofdoekjes of de boerkini echt wilt verbieden (we’ll force them to be free!); prima. Maar wees dan ook zo stoer tegen vrouwen uit de bible belt en dwing ze tot het dragen van een spijkerbroek. Vraag nog eens echt aan die corpsbal of dat ralph lauren shirt wel écht is wat hij wilde. En waak ook even over de vrouwen die tegenwoordig schaamlipcorrecties laten uitvoeren omdat onze pornocultuur hen een pervers schoonheidsideaal opdringt. Of wacht, nee, dát valt zeker wel onder individuele vrijheid?
Ik versta onder onderdrukking dat mensen door hun medemensen gedwongen worden een ander gedrag te vertonen dan ze van nature zouden doen. Ik geef toe dat het moeilijk is om te zien welke gedragingen zijn afgedwongen en welke niet, maar mij lijkt het best om daarvoor te kijken naar de mate van dwang die kan worden uitgeoefend; de mogelijke repressailes. Zo zal een corpsbal door zijn relatieve onafhankelijkheid van het corps en zijn individuele kansen sterker staan dan een veenendaalse die met gebrekkige opleiding met sociale uitsluiting door vrienden en familie wordt bedreigd. Hiernaast is de islamitische identiteit en de sociale acceptatie van de groep voor islamitische vrouwen/ meisjes, mede door gebrek aan acceptatie door de grotere samenleving, een van de weinige bronnen van houvast. Men kan dus aannemen dat de mate van onderdrukking bij deze groep groter kan zijn dan bij de gemiddelde corpsbal (of vrouw die een schaamlipcorrectie overweegt).
Het dragen van een spijkerbroek of het niet-dragen van een bourkini of hoofddoekje is niet per definitie een uiting van vrijheid: de vrijheid bestaat eruit dat de keuze voor dit kledingstuk zelfstandig gemaakt wordt. Dit is makkelijker als mensen niet beoordeeld worden op zulke heikele questies als de hoofddoek. Maargoed, het blijft nogal abstract…
Stel je voor, er is een school waar iedereen met een nederlandse vlag rondloopt op zijn tas, die wordt gezien als uiting van patriotisme. Het zal in deze omgeving opvallen als je een andere mening bent toegedaan over vaderlandsliefde, en geen vlag op je tas wil hebben; je behoort niet tot de groep en mensen zullen je hierdoor anders behandelen. Hierdoor zul je eerder geneigd zijn om toe te geven aan de mening van de meerderheid en ook maar een vlag te nemen. Ceteris paribus, alleen dan met hoofddoekjes.
Joost, je definitie van onderdrukking als ‘het opgelegde doen van iets anders dan men van nature zou doen’ moet je denk ik herzien. Het feit dat de mens zijn natuurlijke neigingen om harde boeren te laten, in het openbaar seks te hebben of de ramptoerist uit te hangen bij een ongeluk meestal in de hand heeft (op straffe van maatschappelijke afkeuring) beschouw ik graag als beschaving en niet als onderdrukking.
_No man is an island_, iedereen laat zich vanalles gelegen liggen aan de waarden en verwachtingen van zijn directe omgeving. Wat je nu probeert te demonstreren is dat sommige groepen minder afgedwongen en meer individueel bepaald gedrag ten gevolg hebben. Dat is lastig: de corpsbal lijkt mij geïncorporeerd in een bijna sektarische beweging en hij doet zelfs allemaal bijbehorende corpsbalachtige dingen die de meerderheid van zijn vrienden goedkeurt. Een beetje als de hoofddoekdragende moslima. Jij vindt het ‘onnatuurlijke’ gedrag van de bal alleen minder afkeurenswaardig.
De hoofdzaak van je argument zoals ik het lees is eigenlijk het onderscheid tussen enerzijds zaken die opgelegd zijn, maar niet zo erg, en aan de andere kant dingen die zó schadelijk zijn dat we ze moeten verbieden. Helaas zeg je daar niets over : )
Hoi,
Dat jij iets als beschaving beschouwd, is jouw keuze. Maar al mocht hetuniverseel beschaafd zijn, dan betekent dat nog niet dat beschaving niet opelegd kan worden door middel van onderdrukking. Onderdrukking is echter slechts goed als het in het kader van het algemeen belang gebeurt (de vrijheidsbeperking meer vrijheid oplevert).
Ik ben het met je eens dat het lastig is om oplegging / onderdrukking te meten, vandaar ook dat ik hierboven keek naar de machtsverhoudingen tussen het individu en de onderdrukker om daaruit af te leiden wie meer onderdrukt kan worden (en door de neiging van mensen om hun macht optimaal ten eigen bate te gebruiken hoogstwaarschijnlijk ook het meest onderdrukt wordt).
Juist.
..en wat wil je daar nu in verband met het al dan niet verbieden van de boerka mee zeggen?
Dat het waarschijnlijk is dat in ieder geval een deel van de vrouwen boerka’s dragen uit sociale druk, die mede tot stand komt via een strikte kledingcode. Door deze code te doorbreken is het mogelijk om deze vrouwen van de druk te bevrijden en dus meer vrijheid te geven.