Wilders vindt dat er paal en perk gesteld moet worden aan het hebben van meer nationaliteiten dan alleen de Nederlandse. Het is een interessant standpunt dat vorig jaar plotsklaps razendactueel werd, toen er discussie losbarstte over de vraag of het niet vreemd is als politici ook aan een andere staat verbonden zijn dan de onze. Jammer dat het toenmalige debat vooral uitblonk in paniek en ad homini, want de kwestie is in veel gevallen wel degelijk relevant.
Maar als het gaat om het afnemen van een tweede nationaliteit van een gewone burger, kun je je afvragen welk doel het dient. De impliciete aanname is dat het formeel beschikken over meerdere nationaliteiten een zekere invloed op denken en handelen van personen uitoefent. Meer specifiek: een nadelige invloed op het gevoel Nederlander te zijn, wat mogelijk uitmondt in afkeurenswaardig, on-Nederlands gedrag.
Eerder bleek al dat het niet eerlijk is mensen te veroordelen voordat ze van veroordeelbaar gedrag blijk hebben gegeven. Nu dan over de oorzaken van gedrag. Is het eigenlijk wel de formele registratie van iemands naam in een buitenlands register die maakt dat hij zich wat exotischer voelt of gedraagt? Het is een aantrekkelijk simpele optie: een streep door je naam in een boek in Marokko en je persoon past zich dienovereenkomstig aan. Helaas is het waarschijnlijker dat andere factoren een oneindig grotere invloed hebben op iemands culturele identiteit. Factoren die niet zo makkelijk geëlimineerd kunnen worden. Te denken valt aan het hebben van een tastbare band met een ander land, bijvoorbeeld doordat er familie woont, je er regelmatig heen gaat of er vroeger langere tijd hebt gewoond. Te denken valt ook aan een opvoeding die afwijkt van de standaard Nederlandse. Wie zijn leven lang naast ‘mainstream’ Nederlandse gebruiken ook andere gerechten, regels, feesten en omgangsvormen kent is nu eenmaal in sommige opzichten wat anders dan wiens familie de afgelopen vier generaties in een straal van 200 kilometer heeft gewoond.
Of een dergelijke variatie overwegend positief is of – zoals menig eerste generatie immigrant zal beamen – ook leidt tot vertwijfeling en verscheurdheid, is de vraag. Wat wel duidelijk is, is dat wanneer een gelaagde identiteit op de een of andere manier zorgt voor afkeurenswaardig gedrag het symbolisch opgeven van de formele buitenlandse identiteit vermoedelijk geen enkel verschil zal maken. Dus als dit de reden is dat Wilders deze maatregel wil nemen is dat weerlegd.
Da’s dan nóg een reden om de dubbele nationaliteit af te schaffen, lijkt me. Kennelijk ben je zonder dubbele nationaliteit nog steeds dezelfde.
In veel landen mag je overigens maar één nationaliteit hebben. Neem bijvoorbeeld Denemarken, daar kan je pas de Deense nationaliteit krijgen als je afstand doet van je vorige nationaliteit. En andersom: zodra je een andere nationaliteit aanvraagt, verlies je automatisch de Deense nationaliteit.
Komt nog bij dat ik me afvraag in welke mate het wenselijk is dat mensen 2x mogen stemmen. Hoe eerlijk is dat? Met vijf nationaliteiten mag je met een beetje geluk vijf keer stemmen bij nationale verkiezingen. Waarom telt één persoon ineens voor vijf? Zou Nederland het stemrecht niet beter kunnen inperken voor mensen met slechts de Nederlandse nationaliteit?
Je kunt het inderdaad ook zien als een reden het hele systeem dan maar af te schaffen. Maar de hoofdregel in Nederland is al net als de Deense: geen dubbele nationaliteit, tenzij… En onder die ‘tenzij’ vallen hoofdzakelijk nog mensen waarvan het land van de tweede nationaliteit afstaan niet toestaat. Het lijkt mij niet eerlijk hen persoonlijk aansprakelijk te houden voor de bezitterigheid van een buitenlands staatshoofd en daarom het burgerschap van een land waar ze wonen en werken te ontzeggen.
Je kunt wellicht met meerdere nationaliteiten stemmen in meerdere landen (het is niet zo dat je vaker in de Nederlandse verkiezingen mee mag stemmen, wat je bij slordige lezing van bovenstaande misschien zou concluderen), maar dat is voor Nederland niet direct schadelijk. (Het is wel om andere redenen apart, bijvoorbeeld omdat het raar is om stemrecht te verlenen aan mensen die feitelijk niet in een staat wonen, maar dat is iets heel anders).
Aan de andere kant heeft de houder van een extra nationaliteit er wel persoonlijk voordeel van. Bijvoorbeeld omdat het vaak reizen naar het tweede land vergemakkelijkt. Wie zijn tweede nationaliteit aflegt is soms helemaal niet meer welkom in het betreffende land en soms alleen nog tegen de kosten van een visum. Het is buitenproportioneel te eisen van nieuwe Nederlanders de banden met vader- of moederland zo radicaal door te snijden, terwijl er echt niet zoveel hinderlijks is aan een dubbele nationaliteit bij een gewone burger.